Chẩn đoán gien nhận diện cá thể người

Nhóm công nghệ tin - sinh học của PGS, TS Lê Sĩ Vinh đã nghiên cứu và phân tích thành công hệ gien của ba cá thể trong một gia đình.

Vào những năm cuối thế kỷ 20, công nghệ gien phát triển nhanh chóng, được ứng dụng rộng rãi trong các nghiên cứu về y -sinh học và trong khoa học hình sự để xác định cá thể người. Giám định tư pháp về gien ra đời và đã khắc phục được những hạn chế của các phương pháp huyết thanh học, giúp các nhà điều tra truy nguyên được đến cá thể người, xác định được quan hệ huyết thống cha - con, mẹ -con, xác định được hài cốt, xây dựng cơ sở dữ liệu và tàng thư gien tội phạm.

Hoạt động nghiên cứu tìm kiếm các trình tự gien đa hình để phân biệt cá thể người, chế tạo các bộ KIT được nhiều doanh nghiệp chú ý, vì đây là nguồn thu lợi rất cao. Ngay từ giữa những năm 90 của thế kỷ trước, hai hãng sản xuất các chế phẩm sinh học là PERKIN ELMER và PROMEGA (Mỹ) đã cho xuất xưởng nhiều bộ KIT khác nhau; các bộ KIT đơn gien, ba gien, chín gien, 12 gien và 16 gien đã lần lượt ra đời. Hiện nay, các loại KIT này đã được sử dụng ở nhiều nước để phục vụ cho mục đích phân biệt cá thể người, xác định quan hệ huyết thống mà lĩnh vực được quan tâm nhiều nhất là khoa học hình sự. Với hệ 16 gien, người ta đã có khả năng phân biệt một người trong 1017 người. Các hệ phân tích càng nhiều gien thì khả năng phân biệt cá thể càng cao. Vì khả năng nhận dạng cá thể cao như vậy, những năm gần đây, nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa thông tin về ADN lên thẻ nhận dạng cá nhân để phục vụ cho việc kiểm soát an ninh, phòng, chống tội phạm hoặc tìm kiếm nhận dạng những cá nhân chết không có tung tích... Ở một số quốc gia, người ta còn sử dụng thẻ ADN cho quân đội với những lực lượng đặc biệt làm công tác chiến đấu, hoặc những người làm các công việc có nguy cơ rủi ro cao như phi công, lực lượng cứu hỏa, cứu hộ...

Hằng năm, tai nạn do cháy nổ, sập hầm lò, bão lụt, động đất hoặc tai nạn hàng không, tai nạn giao thông đã gây thiệt hại vô cùng lớn về người. Nhiều quốc gia đã và đang quan tâm đầu tư để hạn chế rủi ro trên cả phương diện đào tạo, kiện toàn các lực lượng cứu hộ, cứu nạn, chuẩn bị cơ sở vật chất, kỹ thuật để khắc phục thảm họa, trong đó có công tác giám định nhận dạng người. Việc quản lý hồ sơ kiểu gien (hay cơ sở dữ liệu ADN) của cá nhân hoặc thân nhân của một cá nhân cho phép máy tính nhanh chóng tìm kiếm và xác định được mối quan hệ giữa hai mẫu phân tích. Vì vậy, việc chế tạo thẻ ADN và việc xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý thông tin sẽ phục vụ kịp thời cho công tác an ninh (nếu các vụ việc liên quan đến các loại tội phạm) hoặc dân sinh như xác định danh tính nạn nhân thông qua thân nhân và các mục đích nhân đạo khác.

Tại Việt Nam, từ năm 2001, Chương trình "Nghiên cứu phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học" (KC.04) đã đưa ra mục tiêu "Hình thành được cơ sở dữ liệu (khoảng 40 nghìn cá thể) về tàng thư gien người phục vụ công tác an ninh, quốc phòng". ứng dụng công nghệ gien trong định danh hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính các cá nhân trong các vụ tai nạn thảm khốc, trong quản lý an ninh quốc phòng có ý nghĩa xã hội to lớn, sẽ góp phần trả lại tên cho các liệt sĩ vô danh (hiện tại còn khoảng hơn 300 nghìn mộ liệt sĩ vô danh). Mặc dù chúng ta mới chỉ làm được vài trăm trường hợp nhưng đã được dư luận đánh giá cao. Một mẫu xác định gien ở nước ngoài chi phí hết 400 USD, còn ở Việt Nam theo tính toán của các nhà khoa học chỉ hết khoảng 100 USD. Cùng với đó là dựa vào kết quả nghiên cứu thiết kế và chế tạo thẻ dữ liệu ADN nhận dạng cá thể người trên các công nghệ in ấn, công nghệ chế bản điện tử, phương pháp in trên nhựa, các loại mực in đặc biệt, các kỹ thuật màng bảo vệ phủ thẻ sẵn có, các nhà khoa học đã tiến hành thiết kế mẫu thẻ ADN cá thể (gồm cả mặt trước và mặt sau thẻ) theo tiêu chí: dễ dàng thực hiện quá trình in offset, in cá thể hóa nội dung trên bề mặt thẻ nhựa ADN một cách hiệu quả, đạt chất lượng kỹ thuật, mỹ thuật. Thẻ ADN có kích thước của thẻ nhận dạng theo tiêu chuẩn quốc tế, chứa đầy đủ nội dung thông tin nhân thân và kiểu gien bằng tiếng Việt; vân nền bảo an của thẻ được thiết kế ứng dụng các mô đun trong phần mềm thiết kế bảo an của hãng Fortuna. Thẻ ADN có kích thước và mang các thông tin giống với mẫu thẻ nhựa chứng minh thư nhân dân hiện đang lưu hành. Tương lai có thể được tích hợp với chứng minh thư nhân dân nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ các thông tin về nhân thân, góp phần phục vụ công tác quản lý, giảm số lượng giấy tờ hành chính của mỗi cá nhân. Sau khi phân tích và nhập hoàn chỉnh thông tin nhân thân và kiểu gien của một nghìn mẫu cá thể, các nhà khoa học đã chế tạo được một nghìn thẻ ADN cá nhân theo tiêu chuẩn quốc tế. Thẻ ADN cá nhân này của Việt Nam được chế tạo với công nghệ tiên tiến, góp phần chủ động hoàn toàn về mặt kỹ thuật, có thể sản xuất với số lượng lớn khi có yêu cầu. Kết hợp với phần mềm quản lý, chúng ta sẽ tiến tới việc thống nhất mỗi người chỉ cần có một mã định danh cá nhân, giải quyết hiện trạng mỗi người phải mang quá nhiều giấy tờ nhân thân và cấp trùng mã chứng minh thư nhân dân hiện nay.

Việc các nhà khoa học trong nước ứng dụng công nghệ sinh học vào nghiên cứu và đã chế tạo thành công thẻ nhận dạng cá thể người với các tính năng kỹ thuật và bảo mật cao đã giúp các cơ quan quản lý dần bổ sung một phương tiện quản lý con người hoàn toàn mới tồn tại song song với các phương pháp quản lý hiện có nhưng có độ chính xác và tin cậy cao hơn.

Theo Nhandan.org

Từ khóa tìm kiếm Chẩn đoán gien nhận diện cá thể người